ഭവനവും നാഗരിക കാര്യങ്ങളും മന്ത്രാലയത്തിന്‍റെ കീഴില്‍ 2014 ഒക്ടോബര്‍ 2ന് സ്വച്ഛ്ഭാരത് മിഷന്‍ (നഗരം) ആരംഭിച്ചു. കേരളത്തില്‍ ശുചിത്വമിഷനാണ് ഇത് നടപ്പിലാക്കുന്നതിനുള്ള നോഡല്‍ ഏജന്‍സി. 

നഗരതദ്ദേശസ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ക്കുള്ള പ്രധാനപ്പെട്ട ഔട്ട്പുട്ടുകള്‍

(i)ശുചിത്വ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും സേവനങ്ങളും മെച്ചപ്പെടുത്തുക.

(ii)നഗരശുചിത്വവും ഉപയോഗിച്ച് ജലം പുനരുപയോഗം ചെയ്യുന്നതിനായുള്ള അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങള്‍, പരിപാലന പദ്ധതികള്‍.

(iii)ഇറക്കുമതി-കയറ്റുമതി കോഡ് ഇടപെടലുകളും സ്ഥാപനപരമായ ശേഷിയും ബലപ്പെടത്തുക.

മലിനജലത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം സംസ്ഥാനത്ത് സെപ്റ്റിക് ടാങ്കുകളുടെ എണ്ണം വലുതാണെങ്കിലും അതിന് ആനുപാതികമായി കക്കൂസ് മാലിന്യ സംസ്ക്കരണ പ്ലാന്‍റുകള്‍ ഇല്ല. എന്നിരുന്നാലും പ്രക്ഷോഭങ്ങള്‍ എന്നിവയ്ക്കിടയിലും ജനസാന്ദ്രത, ഭൂപ്രകൃതി, ഉറച്ച പ്രാദേശിക പ്രതിരോധം, ബയോഡൈജസ്റ്ററുകള്‍ പോലെയുള്ള ഭൂഗര്‍ഭമാലിന്യസംസ്ക്കരണ സൗകര്യങ്ങള്‍ ഉണ്ടാക്കുക, സഞ്ചരിക്കുന്ന കക്കൂസ് മാലിന്യ സംസ്ക്കരണ പ്ലാന്‍റുകള്‍ സ്ഥാപിക്കുക എന്നിവയ്ക്കുള്ള ആത്മാര്‍ത്ഥമായ ശ്രമം നടത്തുന്നുണ്ട്. 

സ്വച്ഛ്ഭാരത് മിഷന്‍ നഗരം ഒന്നാം ഘട്ടം

2014-ല്‍ ആരംഭിച്ച സ്വച്ഛ്ഭാരത് മിഷന്‍-നഗരം-ലക്ഷ്യമിട്ടത് 2019 ഒക്ടോബര്‍ 2-നകം 100% വെളിയിട മലമൂത്രവിസര്‍ജനരഹിത (ODF) പദവി കൈവരിക്കുക എന്നതായിരുന്നു. ഇത് ശാസ്ത്രീയമായ ഖരമാലിന്യ പരിപാലനം ഉറപ്പുവരുത്തുകയും 'ജനആന്ദോളന്‍' വഴി സമീപനങ്ങളില്‍ മാറ്റം കൊണ്ടുവരാനും കഴിഞ്ഞു. അപ്രതീക്ഷിതമായി ഉണ്ടായ കോവിഡ് മഹാമാരി മൂലം ഈ ദൗത്യം 2023 വരെ ദീര്‍ഘിക്കപ്പെടുകയുണ്ടായി. ഈ കാലയളവിനുള്ളില്‍ മാലിന്യപരിപാലന പദ്ധതികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വളരെയധികം പദ്ധതികള്‍ ഏറ്റെടുക്കപ്പെടുകയും നടപ്പിലാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഗൃഹങ്ങളില്‍ കക്കൂസുകള്‍ സ്ഥാപിക്കുവാനും, മാലിന്യ സംസ്ക്കരണത്തിനുള്ള കംപോസ്റ്റിംഗ് ഉപകരണങ്ങള്‍ നല്‍കുവാനും ബയോഗ്യാസ് പ്ലാന്‍റുകള്‍ സ്ഥാപിക്കാനും സാമൂഹ്യാടിസ്ഥാനത്തില്‍ കംപോസ്റ്റിംഗ് ഉപകരണങ്ങള്‍/ബയോഗ്യാസ് പ്ലാന്‍റുകള്‍ സ്ഥാപിക്കുക, പൊതുശുചിമുറികള്‍, മാസ്റ്റര്‍ കണ്‍ട്രോള്‍ സൗകര്യങ്ങള്‍ എന്നിവയുടെ നിര്‍മ്മാണം തുടങ്ങിയവ സ്വച്ഛ്ഭാരത് മിഷന്‍ ഒന്നാംഘട്ടത്തിന്‍റെ ഭാഗമായി നടപ്പിലാക്കി.

സ്വച്ഛ്ഭാരത് മിഷന്‍ ഘട്ടം - 2

സ്വച്ഛ്ഭാരത് മിഷന്‍റെ (നഗരം) രണ്ടം ഘട്ടത്തിന് അഞ്ചുവര്‍ഷത്തെ പ്രാബല്യമാണുള്ളത്. 2021 ഒക്ടോബര്‍ 1 മുതല്‍ 2026 ഒക്ടോബര്‍ 1 വരെ. എല്ലാ നഗരങ്ങളേയും മാലിന്യമുക്തമാക്കുക എന്ന കാഴ്ചപ്പാടോടു കൂടിയാണ് സ്വച്ഛ്ഭാരത് മിഷന്‍ 2.0 നടപ്പിലാക്കി വരുന്നത്. 

സ്വച്ഛ്ഭാരത് മിഷന്‍ (നഗരം) രണ്ടാംഘട്ടത്തിന്‍റെ ഘടകങ്ങള്‍ ഇവയാണ്.

1.നഗര ഖരമാലിന്യ പരിപാലനം.

2. നഗരശുചിത്വം.

3.ഉപയോഗിച്ച വെള്ളത്തിന്‍റെ പരിപാലനം.

4.വിവര വിദ്യാഭ്യാസ വിനിമയ പരിപാടികള്‍.

5.ശേഷി വികസനം.

ഘടകങ്ങളുടെ വിശദമായ അപഗ്രഥനം

ഖരമാലിന്യ പരിപാലനം
  • മെറ്റീരിയല്‍ റിക്കവറി ഫെസിലിറ്റി (MRF) (ദിവസേന 8.5 ലക്ഷം/ ടണ്‍)

  • കംപോസ്റ്റിംഗ് പ്ലാന്‍റ് (ദിവസേന 11.5 ലക്ഷം/ ടണ്‍)

  • ബയോമെത്തനേഷന്‍ പ്ലാന്‍റ് (ദിവസേന 11.5 ലക്ഷം/ ടണ്‍)

  • കെട്ടിക്കിടക്കുന്ന മാലിന്യം പരിഹരിയ്ക്കുന്നത് (ദിവസേന 550 രൂപ/ ടണ്‍)

  • നിര്‍മ്മാണവും പൊളിക്കലും മാലിന്യങ്ങള്‍ സംസ്ക്കരണ പ്ലാന്‍റ് (6 കോടി/ദിവസേന 100 ടണ്‍)

  • റോഡ് അടിച്ചുവാരുന്ന യന്ത്രങ്ങള്‍ (ഓരോന്നിനും 55 ലക്ഷം വീതം)

ശുചിത്വത്തിനു കീഴിലുള്ള ഘടകങ്ങള്‍
  • വ്യക്തിഗത ഗാര്‍ഹിക കക്കൂസ് (IHHL) (0.30 ലക്ഷം/യൂണിറ്റ്)

  • സമൂഹ ശുചിമുറികള്‍ (1.5 ലക്ഷം/ഇരിപ്പിടം)

  • പൊതുശുചിമുറികള്‍ (1.5 ലക്ഷം / ഇരിപ്പിടം)
  • അഭിലാഷ പൊതുശുചിമുറികള്‍ (2.5 ലക്ഷം / ഇരിപ്പിടം )
ഉപയോഗിച്ച ജലവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഘടകങ്ങള്‍
  • മലിനജല ട്രീറ്റ്മെന്‍റ് പ്ലാന്‍റുകള്‍
  • മലിനജല ശൃംഖല (സ്വച്ഛ്ഭാരത് മിഷന്‍ ഫണ്ടിംഗ് ഇല്ല)
  • മലിനജല പ്ലാന്‍റുകളില്‍ കക്കൂസ് മാലിന്യത്തിന്‍റെ സഹസംസ്ക്കരണം
  • തടസ്സപ്പെടുത്തലും വഴിതിരച്ചുവിടലും അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങള്‍
അനുബന്ധ ലിങ്കുകൾ